آیدا (Aida) اپرایی است در چهار پرده که توسط جوزپه وردی (Giuseppe Verdi) بر لیبرتویی ایتالیایی از آنتونیو گیسلانسونی(Antonio Ghislanzoni) و بر اساس سناریویی از آگوست مریت (Auguste Mariette)، مصر شناس فرانسوی، ساخته شده است. آیدا برای نخستین بار در خانه اپرای خدیوال (Khedivial Opera House) در 24 دسامبر 1871 در قاهره اجرا شد و رهبری آن را جیوانی بوتسینی (Giovanni Bottesini) بر عهده داشت.
اسماعیل پاشا، امیر مصر، به وردی سفارش داد تا اپرایی بسازد تا در ماه ژآنویه سال 1871 اجرا شود و مبلغ 150 هزار فرانک نیز به او حق الزحمه داد. اما اجرای این اپرا به خاطر جنگ فرانسه-پروس به تأخیر افتاد.
پژوهشگری در این زمینه معتقد است که سناریوی این اپرا در واقع توسط تمیستکل سولرا (Temistocle Solera) نوشته شده است و نه آگوست مریت. در واقع یکی از منابع اصلی برای دورن مایه اپرای آیدا لیبرتویی از متاستاسیو (Metastasio) بود به نام نیتتی (Nitteti) که در سال 1756 نوشته شده بود.
بر خلاف این باور عمومی، اپرای آیدا به مناسبت گشایش کانال سوئز یا خانه اپرای خدیو (که با دیگولتوی وردی گشایش یافت) که در همان سال افتتاح شد، نوشته شده بود. (از وردی خواسته شده بود که قصیده ای برای گشایش کانال بسراید اما او این تقاضا را نپذیرفت و اینگونه توضیح داد که «قطعات مناسبتی» نمی نویسم.)
در اصل وردی نمی خواست که برای اپرای آیدا اورتور بنویسد و فقط در نظر داشت که اپرا را با مقدمه ای ارکسترال آغاز کند. او سپس اورتوری به شیوه "potpourri" نوشت تا آن را جایگزین مقدمه اولیه کند. وردی در نهایت تصمیم گرفته که اورتور را به خاطر (به قول خودش) «بی مزگی متظاهرانه اش» اجرا نکند. این اورتور که امروزه دیگر به کار نمی رود، یک بار توسط آرتورو توسکانینی و ارکستر سمفونیک ان بی سی در روز سی ماه مارچ 1940 اجرای تلوزیونی شد اما هیچ گاه برای فروش عرضه نگردید.
وقتی بالاخره اپرای آیدا در بیست و چهار دسامبر 1871 در قاهره بر روی صحنه رفت، با استقبال فراوانی روبرو شد. آگوست مریت، لباس ها، دکور و صحنه را طراحی کرد. وردی در نخستین اجرای این اپرا در قاهره حضور نداشت و موردی که درباره این اجرا او را رنجانده بود این بود که مخاطبان آن مدعوین بلند رتبه، سیاستمداران و منتقدان بودند و هیچ فرد عادی در بین آنها به چشم نمی خورد. در نتیجه، او در اجرای آیدا در هشتم فوریه 1872 در لا اسکالای میلان در تمام مراحل اجرا کاملا مشغول به کار بود و این اجرای ایتالیایی را نخستین اجرای اصلی اثر خود به حساب می آورد.
وردی نقش آیدا را برای صدای ترزا استولز (Teresa Stolz) نوشته بود که آن را برای اولین بار در اجرای میلان خواند. وردی هم چنین از نامزد او در خواست کرده بود که اجرای قاهره را رهبری کند اما او پیشنهاد وردی را رد کرده بود، در نتیجه جیووانی بتسینی آیدا را رهبری کرد. صدای مورد علاقه وردی برای نقش آمنریس، ماریا والدمن بود که به درخواست وردی چندین بار اجرای این نقش را بر عهده گرفت.
اجرای میلان آیدا نیز با استقبال بسیار گرمی مواجه شد و سپس آیدا در خانه های اپرای مشهور سراسر ایتالیا اجرا شد: سالن سلطنتی پارما (the Teatro Regio di Parma ) در 20 آوریل 1872، سالن سن کارلو (Teatro di San Carlo) در سی مارچ 1873، سالن لا فنیس (La Fenice) در 11 جون سال 1873، سالن سلطنتی تورین (Teatro Regio di Torino) در بیست و چهار دسامبر 1874، سالن کامیونال بولنیا ( Teatro Comunale di Bologna) در سی سپتامبر 1877 (با بازی جوزفینا پاسکا (Giuseppina Pasqua) در نقش آمنریس و فرانکو نوارا در نقش پادشاه) در هشتم اکتبر 1877 و سالن کستانزی (the Teatro Costanzi) در هشتم اکتبر 1881 با صدای ترزیا سینگر (Theresia Singer) در نقش آیدا و جولیا نولی (Giulia Novelli) در نقش آمریس.





